Açık Rıza Metni Nasıl Yazılır?
KVKK'da en çok yanlış kullanılan kavram budur. Birçok şirket her şey için rıza ister; oysa rıza, veri işlemenin altı hukuki sebebinden yalnızca biridir — ve çoğu zaman en zayıfıdır.
Bu yazı iki soruyu cevaplıyor: rıza ne zaman gerekir ve geçerli bir rıza metni nasıl yazılır?
Önemli: Genel bilgilendirmedir, hukuki danışmanlık değildir.
Kısa cevap
Kanun'un 5. maddesine göre, aşağıdaki hâllerden biri varsa rızaya gerek yoktur:
- Kanunlarda açıkça öngörülmesi
- Sözleşmenin kurulması veya ifası için gerekli olması
- Veri sorumlusunun hukuki yükümlülüğünü yerine getirmesi
- İlgili kişinin kendisi tarafından alenileştirilmiş olması
- Bir hakkın tesisi/kullanılması/korunması için zorunlu olması
- Temel hak ve özgürlüklere zarar vermemek kaydıyla meşru menfaat
Bunların hiçbiri yoksa açık rıza gerekir. Tipik örnek: ticari elektronik ileti (bülten, kampanya SMS'i), pazarlama amaçlı profilleme, isteğe bağlı ek hizmetler.
Geçerli rızanın üç şartı
Kanun rızayı üç kelimeyle tanımlar: belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayanan, özgür iradeyle açıklanmış olmalı.
| Şart | Ne demek | İhlal örneği |
|---|---|---|
| Belirli | Tek tek amaçlar için | "Tüm işlemler için onaylıyorum" |
| Bilgilendirmeye dayanan | Önce aydınlatma yapılmış olmalı | Aydınlatma metni gösterilmeden onay kutusu |
| Özgür irade | Hizmet şartı hâline getirilemez | "Rıza vermezsen üye olamazsın" |
Rıza metni nasıl yazılır?
Metin kısa, sade ve tek konuya odaklı olmalı:
[Şirket] tarafından, aşağıda belirtilen kişisel verilerimin
[belirli amaç, ör. ticari elektronik ileti gönderilmesi] amacıyla
işlenmesine özgür irademle rıza veriyorum.
- İşlenecek veriler: ad-soyad, e-posta, telefon
- Rızamı dilediğim zaman [kanal] üzerinden geri alabileceğimi biliyorum.
- Bu rızanın hizmet şartı olmadığını biliyorum.
İsim / Tarih / İmza (veya elektronik onay kaydı)
Dijital ortamda imza yerine onay kaydı tutulur: hangi metnin, hangi sürümünün, hangi tarih-saatte onaylandığı loglanmalıdır. İspat yükü sizdedir.
Rıza ile aydınlatmanın farkı
| Aydınlatma | Açık rıza | |
|---|---|---|
| Ne zaman? | Her zaman zorunlu | Yalnızca rızaya dayalı işlemede |
| Amaç | Bilgilendirme | Onay alma |
| Belge | Tek yönlü metin | Karşılıklı onay kaydı |
| Geri alınabilir mi? | Konu değil | Evet, her zaman |
İkisini tek metinde birleştirmek en yaygın hatadır. Aydınlatma rehberi: aydınlatma metni nasıl hazırlanır.
Rızanın geri alınması
İlgili kişi rızasını geri çektiğinde, o rızaya dayanan işlemeyi durdurmanız gerekir. Bu yüzden sözleşmenin ifası için gereken verileri rızaya bağlamak tehlikelidir: müşteri rızasını çekince faturayı düzenleyemez duruma düşersiniz. Doğru dayanağı seçmek, sizi de korur.
Pratik gereklilikler:
- Geri alma kanalı en az rıza kanalı kadar kolay olmalı (e-postada tek tık ile abonelikten çıkma)
- Geri alma talebi kayıt altına alınmalı
- Geri alma geçmişe etkili değildir; o ana kadar yapılan işlemler geçerli kalır
Sık yapılan 5 hata
- Ön işaretli onay kutusu — özgür irade şartını bozar
- Paket rıza — "tüm amaçlar için onaylıyorum" geçersiz sayılabilir
- Rızayı hizmet şartına bağlamak — üyelik için pazarlama onayı zorunlu tutulamaz
- Kaydı tutmamak — onayı ispat edemezsiniz
- Çalışandan rıza almak — işveren-çalışan ilişkisinde özgür irade tartışmalıdır; mümkünse başka hukuki sebebe dayanın
Sık sorulan sorular
Her müşteriden açık rıza almalı mıyım?
Hayır. Sözleşme, yasal yükümlülük veya meşru menfaat varsa rıza istemeyin; gereksiz rıza hukuki konumunuzu zayıflatır.
Sözlü rıza geçerli mi?
Kanun şekil şartı aramaz, ancak ispat yükü veri sorumlusundadır. Yazılı veya elektronik kayıtlı rıza her zaman daha güvenlidir.
Çocuklardan rıza alınabilir mi?
Reşit olmayanlar bakımından veli/vasi onayı ve ek özen gerekir; çocuklara yönelik hizmetlerde mutlaka hukuki destek alın.
Rıza metnini web sitesine koymam yeterli mi?
Hayır. Rıza, ilgili kişinin aktif eylemiyle verilmelidir; sitede yayınlamak rıza almak değildir.
Doğru dayanağı seçin: KVKK Otomat sihirbazı her süreç için hukuki sebebi sorar ve rıza gereken işlemleri ayırır; gereksiz rıza metni üretmez. Genel çerçeve: KVKK Uyum Rehberi · Kullanıcı tarafından bakış: KVKK onayı nedir.
